Neşe Yaşın, şiirinde bireysel deneyimlerden toplumsal belleğe, kişisel yalnızlıklardan coğrafyaların ortak hikâyelerine uzanan kendine özgü bir dünya kuruyor. Zaman Fısıltısı, bu dünyanın farklı zamanlarını, seslerini ve duyarlılıklarını bir araya getirirken, şiirin insanla ve hayatla kurduğu bağı yeniden düşünmeye çağırıyor.
Şairle yeni kitabından yola çıkarak şiirin masumiyetini, cesaretini, dilin sınırlarını, şair kadınların sesini, vicdan ve sorumluluk duygusunu, günümüz şiirinin değişen dinamiklerini konuştuk.
Keyifli okumalar…
Yeni kitabınız Zaman Fısıltısı’nda günümüz dünyasında şairin masumiyet arayışına karşılık gelen şiirleriniz bir araya geliyor. Bu çağda şiirin masumiyetini korumasının önündeki en büyük engel sizce nedir?
Sahtenin egemenliğini ilan ettiği bir hakikat sonrası (post-truth) çağında yaşıyoruz. Bellekteki çarpıtma dinamikleri her zamankinden daha güçlü. Her an bir lahza sonra bir anı ve sayısız görüntüyle, sözcüklerle dolu her anımız. Hayat kısa videolar halinde gözümüzün önünden akıp geçiyor. Masumiyeti ararken çocukluktaki o masum, zedelenmemiş kayıtları arıyorum biraz da. Maurice Halbwachs bireysel bir hatırlama olmadığını, başkalarının katılımıyla hatırladığımızı, hatırlamanın kolektif olduğunu söyler. Çocukluktaki o ilk kayıtlar ise önyargıları içermeyen daha saf kayıtlar. Dilin ideolojik göndermelerinden arınmak şiirle mümkün çünkü şiir dili bozuyor ve kelimelerin farklı kombinasyonları ile düşüncenin sınırlarını zorluyor.
Zaman Fısıltısı dört ayrı bölümden oluşuyor. Bu bölümleri oluştururken şiirleri hangi düşünsel veya duygusal eksenler etrafında bir araya getirdiniz? Kitabın kendi içindeki yolculuğunu nasıl kurguladınız?
Benim zamana yayılan bir şiir mesaim var. Bu hayatımın bir parçası yani. Bazı dönemler daha yoğun yazıyorum bazı dönemler yaprak kıpırdamıyor. Önceki kitabım Kar Uykusu’ndan sonra hatta kimileri öncesinde yazılmış şiirleri kapsıyor Zaman Fısıltısı. Her kitabı hazırlarken bir de kırpılmış şiirler dosyası açıyorum. Kitaba koymadığım şiirleri bu dosyaya aktarıyorum. Atmosfere uymadıkları ya da yeterince yetkin bulmadığım için yapıyorum bunu. Dört ayrı bölüm kendiliğinden oluştu aslında. Şiirleri tasnif ederken onların hayattaki bazı meselelerim etrafında şekillendiğini fark ettim ve bu şekilde bölümledim.
Kıssalar, Kalp Oyunları ve Ruh Atlası başlıklı bölümlerde eski deyişle azade modern şiirde mısra ya da minimal şiir dediğimiz kısa ve vurucu dizelerinizi görüyoruz. Bunu aynı zamanda hızlı ve dijital dünyamıza şiirin zarif bir cevabı olarak görebilir miyiz?
Böylesi kısa şiirleri çok eskiden beri yazıyorum. Üşümüş Kuşlar kitabımda onlara başlıklar koymuştum, burada da devam ettim. Kısa şiirler uzundur aslında. İki dize ile bazen sayfalar dolusu söz söylemiş olursun. Şiir böyle bir olanak taşıyor.
“ben bu yalnızlığı
Yalnızlıkçı
içimdeki kalabalıktan yaptım.”
“Yolcu yolu taşır içinde,” dizesinden hareketle sormak isterim: Şehirler arası ama sınırlar üstü şiir serüveninizde kendinizi hep bir yolcu olarak mı gördünüz? Bu yolculuk hâlâ sürüyor mu?
Burada yoldan kastettiğim hatıra aslında. Hayat yolculuğu boyunca yapılan kayıtlar ve onların gölgeleri. İlerliyoruz ama yolu geride bırakmıyor onu içimizde taşıyoruz; travmaları, kırgınlıkları ile.
Sürgün Fısıltısı adlı şiirinizde oldukça cesur bir ses duyuluyor. İlk kitabınızdan bugüne uzanan şiir yolculuğunuzda cesaretin anlamı değişti mi? Bir şairin yazarken göze alması gereken riskler olduğunu düşünüyor musunuz?
“Her bayrak örtmek için kanlı haritayı / her marş bastırmak için ağlamayı” dizelerinden söz ediyorsunuz sanırım. Şiirle cesaret hep yan yana zaten. Şiir benim için bir isyandır, verili olana, dayatılana karşı çıkıştır. Şiirle özeli kamusala taşırken de egemen bakış açılarına karşı dururken de cesaret taşıyorsun.
“Kim kime anlatır farklı dildeki yalnızlığı…” dizesi, şiirinizde sıkça karşılaştığımız aidiyet, dil ve yalnızlık meselelerini bir araya getiriyor. Farklı diller ve kültürler arasında yaşamak, şiirinizdeki yalnızlık duygusuna nasıl bir etkide bulundu?
Bu daha çok da göçmenleri düşünerek yazdığım bir şiirdi. İnsanların bilmedikleri diller, yabancılaştıkları kültürler içindeki yalnızlıklarını kafama taktığım için. Aslında aynı dili konuştuğumuz insanlarla bile bir ortak dil sorunumuz var.
Kitapta kendi fotoğraflarınıza da yer vermişsiniz. Fotoğrafla şiir arasında nasıl bir ilişki kuruyorsunuz? Bir fotoğrafın yakaladığı an ile şiirin yakalamaya çalıştığı an birbirine yaklaşıyor mu?
Ayrıntı Yayınları’ndan çıkan üç kitabımda da editörün önerisi ile fotoğraflar kullandık. Şiirlerin duygusuna uygun fotoğraflarımı bulmaya çalıştım. Sonuçta sözcükler de sabitlemeye çalıştığım görseller de benim dünyama ait.

Kadınların kendi hikâyelerini anlatma mücadelesi, edebiyat tarihinde aynı zamanda bir dil mücadelesi olarak da okunabilir. Sizce şair kadınların şiire getirdiği yeni duyarlılıklar şiirin dilini ve dünyasını nasıl değiştirdi?
Kadınlar kendi özel deneyimlerini şiire katarken kendi dünyalarına, bedensel deneyimlerine ait sözcükler kullanıyorlar ama sözcükten öte şiirdeki atmosfer önemli diye düşünüyorum. Kadınlar pek çok alanda olduğu gibi edebiyat alanında da var olabilmek için mücadeleler verip bedeller ödediler.
Geçmişteki şair kadın hikâyelerine baktığımızda yayın dünyasının erkekler tarafından domine edildiği, editörler, eleştirmenler ve yayıncıların genelde erkekler olduğu bir ortamda bu erkeklerin kadınları pek ciddiye almadığını, kadınların ise bundan etkilenerek kendi kendilerini yeterince ciddiye almadıklarını ayrıca yazabilmek için fazlasıyla meşgul ve eğitim eksiklikleri içinde olduklarını görüyoruz. Şair, erkeği işaret eden bir sözcük olmuş hep. Kadına ise esin periliği düşmüş.
Şimdilerde bu bir miktar kırılsa da sanki paralel bir edebiyat kanonu içinde konumlandırılıyor şair kadınlar.
Şiirlerinizin başka dillere çevrilmesi, metinlerinizin farklı kültürlerde farklı okuma biçimleriyle karşılaşmasını sağlıyor. Çevirmenlerin şiirinizde keşfettiği, sizin yazarken özellikle düşünmediğiniz anlamlar veya imgeler oldu mu?
Şiir kendi başına bir çeviri zaten. Ruhunuzu, iç sesinizi içine doğduğunuz dile çeviriyorsunuz. Yalnızca çevirmenler değil okurlar da sizi çeviriyor aslında. Şiir çoklu okumalara müsait. Her kitaptan sonra okurlardan, eleştirmenlerden gelen yorumları bekliyorum heyecanla.
Çeviride ise bazı dillerin bazı şairlerin ruhunu daha iyi yansıtabildiğini düşünüyorum. İyi bir çevirmen sizin şiirinizi kendi dilinde de şiir yapmayı başarıyor.
“en sıcak hatıra üşütür en fazla.”
Tanıdık Işık
Şiir bugün sosyal medya aracılığıyla hiç olmadığı kadar hızlı dolaşıma giriyor. Ancak bir şiirin bütünüyle okunmasıyla birkaç dizesinin paylaşılması arasında önemli bir fark var. Sizce bu yeni dolaşım biçimi şiirin okurla kurduğu ilişkiyi nasıl değiştiriyor?
Bazı aforizmatik dizelerin dolaşımda olması kötü değil bence. Bazen değiştirilerek dolaşıyor bunlar, bazen de şairin adı anılmıyor. Bana ait böyle dizeleri buluyorum sıklıkla.
Kıbrıs gibi tarihsel ve politik kırılmaların gündelik hayatın bir parçası olduğu bir coğrafyada doğup büyümek şiirinizin dünyasını nasıl şekillendirdi? Sizce şairin yaşadığı coğrafyaya karşı bir sorumluluğu var mıdır?
Coğrafya kaderdir sözüne katılıyorum. Şiir sonuçta mekân ve zamandan çıkıyor. Sorumluluk vicdanla ilgili en çok da. Yaşadığın coğrafyadaki acılara duyarsız kalabilmen mümkün mü? Şiirin çatışmalı ülkelerde çok önemli bir işlev taşıdığına inananlardanım. Sonuçta pek çok yarayı açan sözcüklerle bezeli bir çatışma kültürü. Bunu ters yüz etmek şiirle mümkün.
Dünya şiiriyle ilişkinizi de merak ediyorum. Okuduğunuz bir şairin şiire bakışınızı, hatta kendi şiir dilinizi etkilediğini hissettiğiniz oldu mu? Yıllar içinde eserlerini sürekli takip ettiğiniz şairler var mı?
Bir ara her gün bir şiir çevirmeyi gelenek edinmiştim. Bu farklı dillerdeki şairleri etüt etmeme de yardımcı oluyordu. Dünya şiirinde kimler var, eğilimler ne konusunda bilgim olduğunu düşünüyorum. Beni çok heyecanlandıran şairler oluyor ara sıra. Poets of the Planet adlı uluslararası şairler ağının organizasyon komitesindeyim ve bu dünya şiiri ile bağımı güçlü tutuyor. Şiir dilimi etkilediğini düşünmüyorum ama. Ben şiir yazmaya ve yayımlamaya çok genç yaşta başladım. Hep aynı şiiri bana benzeyen bir şiiri yazdım diye düşünüyorum. Daha sofistike daha derinlikli bir şiire geçtimse yıllar içinde, şiirimin arka planındaki entelektüel birikim genişlediği için olmuştur bu.

Söyleşi: Emre Kalcı





Bir Cevap Yazın